← terug naar de visie

Thema I · Topic 6: Glasvezel en digitale basisinfrastructuur

Trendanalyse voor Noordeloos 2040 — versie 1

Opgesteld: 7 april 2026


De strategische vraag als vertrekpunt

Heeft Noordeloos de digitale basisinfrastructuur — glasvezel, mobiel netwerk, dekkingskaart — die nodig is om alle andere digitaliseringsambities te ondersteunen, en wat zijn de risico's als die infrastructuur tekortschiet?

Wat zeggen de data over de huidige stand van die infrastructuur, en over de kwetsbaarheden die onder het oppervlak liggen?


De digitale basisinfrastructuur van Noordeloos nu

Aanwezig:

Afwezig:

Analysegrens: De exacte aansluitgraad (hoeveel huishoudens in Noordeloos daadwerkelijk een actief glasvezelabonnement hebben) is niet openbaar beschikbaar. De netwerkdekking (homes passed) en de actieve deelname (homes connected) zijn twee verschillende cijfers — alleen het eerste is hier met zekerheid vastgesteld.


Wat we weten — >90% zekerheid

GiessenlandenNet: Noordeloos is al jaren aangesloten op glasvezel

Het netwerk is aangelegd door de Stichting Glasvezel Giessenlanden op basis van een solidariteitsprincipe: ook bewoners die al redelijk internet hadden werden gevraagd mee te doen, waardoor het netwerk ook naar het buitengebied kon worden doorgetrokken. KPN nam het netwerk over in mei 2020. Uniek aan dit netwerk is dat het bewust ruraal werd uitgerold — een uitzondering op de landelijke trend waarbij kleine kernen juist als laatste worden bediend. (Bron: KPN overons.kpn, Computable.nl 2020, BreedbandWinkel 2020)

Open netwerk: meerdere aanbieders, één infrastructuur

Het GiessenlandenNet is een open netwerk. Bewoners kunnen kiezen uit meerdere providers voor internet, televisie en telefonie. Dit beschermt tegen het meest directe monopolierisico: zelfs als één aanbieder wegvalt, blijft de infrastructuur beschikbaar voor andere aanbieders. Het netwerk zelf is echter eigendom van KPN — die de facto infrastructuureigenaar én grootste dienstverlener is. (Bron: KPN overons.kpn, Glasvezelgids.nl)

Glasvezeluitrol Nederland: vertraging in de resterende 12%

Glasvezel is beschikbaar bij 88% van de Nederlandse huishoudens (2024). De uitrol vertraagt nu de makkelijke gebieden zijn gedekt — de overige 12% zijn economisch onaantrekkelijker: dunbevolkt, veel water en dijken, historische binnensteden. Het Ministerie van EZK ontwikkelt een subsidieregeling voor witte vlekken (2024–2026) op basis van nieuwe EU-staatssteunregels voor gigabitbreedband. Noordeloos is geen wit vlek — het netwerk ligt er al. (Bron: ACM Telecommonitor Q4; Emerce glasvezeluitrol vertraagt; Rijksoverheid EZK beleidsagenda 2024)

Netcongestie Molenlanden-oost: elektriciteitsnet, niet glasvezelnet

Het congestieprobleem dat speelt in Molenlanden is een elektriciteitsnetkwestie, geen glasvezelkwestie. Stedin heeft sinds oktober 2023 netcongestie in Molenlanden-oost (aangesloten op TenneT-onderstation in Arkel). Nieuwe aanvragen voor groot elektriciteitsverbruik komen op een wachtrij; de structurele uitbreiding van het net loopt naar verwachting tot 2032. In december 2024 breidde de congestie zich uit naar Centraal Molenlanden en aangrenzende gemeenten.

Dit congestieprobleem raakt indirect de digitaliseringsambities: warmtepompen, laadpalen en smart energy-systemen uit de andere I-topics vergroten de lokale elektriciteitsvraag — en daarmee de congestiedruk. (Bron: Gemeente Molenlanden netcongestie; Stedin congestie Drechtsteden en Centraal Molenlanden; Projecten Molenlanden Noordeloos)

5G: basislaag aanwezig, snelle laag vooralsnog stedelijk

De 700 MHz-band biedt een bereik van vijf tot tien kilometer per zendmast in landelijk gebied en geeft 98% bevolkingsdekking voor heel Nederland. Noordeloos valt daar vrijwel zeker onder. De snelle 3,5 GHz-laag — de laag die hoge datasnelheden en lage latentie voor smart applications levert — heeft een bereik van één tot drie kilometer en is in 2026 primair uitgerold in stedelijke gebieden. Landelijke gebieden krijgen deze laag naar verwachting pas na 2027. (Bron: Rijksoverheid 5G-veiling juni 2024; INNSO kennisbank 5G-frequenties; Bellen.com mobiele netwerken 2026)

Financieel risico glasvezelmarkt: faillissementen zijn geen theorie

In 2024 ging glasvezelnetwerkaanbieder Rodin failliet na het aansluiten van slechts 1.500 van de geplande 11.000 adressen in Groningen. Delta Netwerk nam het netwerk over. Vergelijkbare casussen tonen dat kleinere glasvezelaanbieders financieel kwetsbaar zijn, zeker als aansluitdoelstellingen niet worden gehaald. Voor Noordeloos is dit indirect relevant: het GiessenlandenNet is nu onderdeel van KPN — een grote, stabiele partij — wat het faillissementsrisico voor de netwerkeigenaar beperkt. (Bron: OOG Groningen DELTA/Rodin 2024; Emerce glasvezeluitrol vertraagd)

KPN als infrastructuureigenaar: concentratie van macht

KPN nam in 2020 GiessenlandenNet over en is daarmee zowel netwerkeigenaar als grootste dienstverlener op hetzelfde netwerk. De ACM (Autoriteit Consument & Markt) heeft eerder vastgesteld dat KPN concurrenten benadeelt bij de aanleg van glasvezelnetwerken. Dit spanningsveld is structureel: een open netwerk op papier biedt geen garantie dat alle providers gelijke toegang krijgen in de praktijk. (Bron: AG Connect/ACM; Follow the Money KPN glasvezelmonopolie; Providercheck.nl)


Scenario's

De scenario's beschrijven externe gebeurtenissen die de digitale basisinfrastructuur van Noordeloos kunnen veranderen. Geen van deze scenario's is een keuze van het dorp zelf.

Scenario 1: Infrastructuurstagnatie — het net staat er, maar loopt achter

Het glasvezelnetwerk ligt er, maar de aansluitgraad blijft steken. Bewoners die nu nog op koper of 4G zitten stappen niet over vanwege kosten of gebrek aan urgentie. Tegelijkertijd zet de elektriciteitsnetcongestie een rem op de uitrol van smart energy, warmtepompen en laadinfrastructuur. De 3,5 GHz 5G-uitrol bereikt Noordeloos pas na 2030. Alle digitaliseringsambities — dorpsapp, deelplatform, smart energy, AI-toepassingen — zijn technisch mogelijk maar worden in de praktijk beperkt door onvoldoende actieve deelname en trage elektrische netuitbreiding. Resultaat: digitale infrastructuur als sluimerende rem die zelden zichtbaar is maar altijd aanwezig.

Scenario 2: Infrastructuurversnelling — stroom en data lopen gelijk op

Stedin lost de netcongestie eerder op dan gepland door combinatie van slimme netoplossingen (piekvermijding, batterijopslag) en versnelde netuitbreiding. De 5G 3,5 GHz-uitrol bereikt de Alblasserwaard rond 2028. Actieve netpromotie door gemeente verhoogt de aansluitgraad op glasvezel. Resultaat: Noordeloos heeft een dubbele digitale basis — vaste glasvezelverbinding én snel mobiel netwerk — waarmee alle I-topics technisch goed worden ondersteund. De digitale infrastructuur wordt een stille kracht in plaats van een bottleneck.

Scenario 3: KPN-concentratierisico — open netwerk, gesloten markt

ACM treedt niet of te laat op tegen KPN's dubbele rol als netwerkeigenaar en dienstverlener. Concurrerende aanbieders op het GiessenlandenNet haken af omdat de marktomstandigheden hen ontmoedigen. Het netwerk blijft formeel open maar is in de praktijk een KPN-netwerk. Prijzen stijgen, kwaliteitsklachten nemen toe, en overstappen wordt feitelijk moeilijker. Resultaat: Noordeloos heeft glasvezel maar verliest de keuzevrijheid die open netwerken zouden moeten bieden.