← terug naar de visie

Thema H · Topic 4: Vergrijzing en zorgdraagvlak

Trendanalyse voor Noordeloos 2040 — versie 1

Opgesteld: 6 april 2026


De visiewens als vertrekpunt

"Noordeloos wil ouderen koesteren in het dorp maar ook eerlijk zijn over de druk die vergrijzing legt op vrijwilligers, mantelzorg en zorgvoorzieningen."

Wat zeggen de data over de kansen dat dit lukt?


Het zorglandschap van Noordeloos nu

Aanwezig:

Afwezig:

Analysegrens: De exacte leeftijdsopbouw van Noordeloos is beschikbaar via CBS Kerncijfers Wijken en Buurten 2024, maar niet opgehaald in live-data — het CBS-buurtcode-systeem vereist directe toegang tot StatLine. Verhouding werkenden versus gepensioneerden in het dorp is \<80% zeker en vereist lokale verificatie via CBS of gemeente.


Wat we weten — >90% zekerheid

Nederland: in 2040 is een kwart van de bevolking 65-plus

CBS en PBL berekenen dat het aandeel 65-plussers in Nederland stijgt van 20,8 procent in 2025 naar 25,1 procent in 2040. Daarna stabiliseert dit. De stijging concentreert zich in de komende vijftien jaar — precies de periode die de Visie op Noordeloos 2040 bestrijkt. (Bron: CBS Bevolkingsprognose 2025; PBL/CBS Regionale bevolkings- en huishoudensprognose 2022–2050)

Kleine kernen vergrijzen sneller dan steden

In 2021 had het kleinste kwart van de Nederlandse gemeenten al bijna 23 procent 65-plussers, tegenover 14 procent in de vier grote steden. In kleine gemeenten is dit aandeel richting 2035 oplopend naar gemiddeld 30 procent. Noordeloos valt in deze categorie: de vergrijzing gaat hier structureel sneller dan het landelijk gemiddelde. (Bron: CBS, Jongeren en ouderen per gemeente; PBL/CBS Regionale prognose 2022–2050)

Molenlanden heeft nu al circa 20–22 procent 65-plussers

Gemeente Molenlanden heeft een bovengemiddeld aandeel ouderen voor Zuid-Holland. Op basis van CBS-kerncijfers en AlleCijfers-data is het aandeel 65-plus in de gemeente ruwweg 20–22 procent (peildatum 2024). Dit ligt boven het landelijk gemiddelde van 20,8 procent. De woonzorgvisie Molenlanden signaleert 'dubbele vergrijzing': zowel het aandeel 65-plus als het aandeel 80-plus stijgt. (\<90% voor het exacte percentage Noordeloos specifiek — zie bijlage) (Bron: AlleCijfers.nl Molenlanden; Woonzorgvisie Molenlanden vastgesteld via AT Osborne; CBS dashboard)

Het mantelzorgpotentieel daalt van 15 naar 6 per 85-plusser

PBL en SCP berekenden de Oldest Old Support Ratio: het aantal mensen van 50–75 jaar per 85-plusser. In 1975 was dit 30. In 2015 was dit 15. In 2040 daalt dit naar 6 — een daling van 60 procent in een generatie. In vergrijzende regio's als de Alblasserwaard is de daling waarschijnlijk groter dan het landelijk gemiddelde. (Bron: PBL, Sterke daling van potentiële mantelzorgers in de toekomst; SCP Toekomstverkenning mantelzorg aan ouderen in 2040, 2019)

In 2040: meer mantelzorg van oud naar oud

Het SCP signaleert een extra trend: doordat de groep 50–75-jarigen zelf ook vergrijst, verschuift mantelzorg steeds meer naar 'oud-voor-oud'-zorg. Oudere partners en kinderen van 65-plus gaan zorgen voor 80-plussers. Dit verhoogt de fysieke en mentale belasting op het bestaande mantelzorgnetwerk. (Bron: SCP, In 2040 meer mantelzorg van ouderen voor andere ouderen, 2019)

Nederland heeft in 2040 twee miljoen zorgwerkers nodig — nu zijn het er 350.000

De SER berekende dat de zorgvraag zo sterk stijgt dat in 2040 één op de vier werkenden in de zorg zou moeten werken. Momenteel zijn dat 350.000 professionals in thuiszorg en verpleging; dat moeten er twee miljoen worden. Dit tekort is structureel en raakt ook de regio Alblasserwaard direct. (Bron: SER-rapport; WRR Toekomst van de zorg)

WMO-uitgaven stijgen nationaal naar zes miljard euro

De totale WMO-uitgaven in Nederland stegen van 4,5 miljard euro in 2017 naar zes miljard in 2024 — een stijging van 32 procent in zeven jaar. De druk op WMO-budgetten van gemeenten neemt verder toe naarmate meer ouderen zelfstandig thuis wonen en aanspraak maken op ondersteuning. (Bron: Binnenlands Bestuur, Uitgaven Wmo stijgen naar 6 miljard euro; CBS Landelijke monitor Wmo 2017–2024)

Molenlanden: woonzorgvisie erkent tekort aan zorggeschikte woningen

De Woonzorgvisie Molenlanden (opgesteld met AT Osborne) signaleert dat het aantal WLZ-indicaties (zwaardere zorgvraag) groeit van de huidige capaciteit van 210 naar 640 in 2040. Er is een drievoudig tekort aan plaatsen voor kwetsbare ouderen. De gemeente wil inzetten op langer zelfstandig thuis wonen via drie pijlers: veilige kernen, voldoende geschikte woningen, en betere domeinoverstijgende samenwerking. (Bron: Woonzorgvisie vastgesteld in gemeente Molenlanden, AT Osborne; Adviesraad Sociaal Domein Molenlanden, advies woonzorgvisie 2023)

Rivas heeft verpleeghuiszorg thuis recent uitgebreid naar Molenlanden

Rivas Zorggroep breidt het 'Verzorgd & Prettig Thuis'-pakket (verpleeghuiszorg aan huis) actief uit, ook in Molenlanden. Dit stelt ouderen in kleine kernen in staat langer in het dorp te blijven, mits de thuissituatie en woningaanpassingen dat toelaten. Maar dit vergroot ook de afhankelijkheid van rijdende zorgteams en digitale zorgtechnologie. (Bron: Het Kontakt Alblasserwaard, Rivas breidt verpleeghuiszorg thuis uit ook in Molenlanden)

Vrijwilligersaandeel daalt ook in niet-stedelijke gebieden

Het aandeel vaste vrijwilligers in Nederland daalde van 30 procent in 2016 naar 25 procent in 2022. In niet-stedelijke gemeenten is dit percentage hoger dan in steden, maar ook hier zet de daling door. In kernen als Bronckhorst daalde het van 42 procent naar 35 procent in zes jaar. De vrijwilligersbasis van Noordeloos is nu sterk — maar staat structureel onder dezelfde druk. (Bron: Movisie, Cijfers over vrijwillige inzet 2024)


Scenario's

De scenario's beschrijven externe gebeurtenissen — buiten Noordeloos — die het zorg- en voorzieningenlandschap ingrijpend kunnen veranderen. Wat Noordeloos vervolgens met die verandering doet, is een aparte vraag die in een later proces aan de orde komt.

Scenario 1: De stille uitholling van het zorgdraagvlak

De vergrijzing in de Alblasserwaard versnelt. Het aandeel 80-plussers in Noordeloos stijgt sterk richting 2040, terwijl de groep 50–65-jarigen die traditioneel de mantelzorglast draagt, krimpt door vertrek van werkende gezinnen. Rivas Zorggroep concentreert thuiszorgcapaciteit in kernen met hogere bevolkingsdichtheid; in Noordeloos betekent dit langere rijdtijden en minder contactmomenten per cliënt. Het WMO-budget van gemeente Molenlanden staat onder druk door rijksbezuinigingen op het sociaal domein en groeiende vraag; de gemeente kiest voor prioritering in grotere kernen. Vrijwilligersorganisaties in Noordeloos vergrijzen mee: de bezoekers van de Dorpskamer en het Zwembad worden ouder, maar de nieuwe aanwas van actieve vrijwilligers blijft achter. Resultaat: de zorgdruk in het dorp neemt toe terwijl het informele en formele zorgdraagvlak simultaan krimpt — zonder dat één actor expliciet een beslissing heeft genomen. De gemeente Molenlanden herkent het beeld niet dat formele ondersteuning structureel wordt afgebouwd ten gunste van informele zorg (Bron: gemeente Molenlanden, reactie 28-09-2026).

Scenario 2: Nationaal beleid versterkt langer thuis wonen in kleine kernen

Het Rijksprogramma 'Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen' (WOZO) wordt voortgezet en uitgebreid. Gemeenten als Molenlanden ontvangen via de Brede SPUK extra middelen om kleine kernen te voorzien van dorpsondersteuners en zorgcoördinatoren. Rivas breidt digitale zorg (beeldschermzorg, sensortechnologie) verder uit waardoor ouderen langer veilig thuis kunnen wonen zonder frequente fysieke bezoeken. De nationale bouwopgave voor nul-treden en zorggeschikte woningen — 290.000 eenheden tot 2030 — maakt het voor Molenlanden en Noordeloos financieel aantrekkelijker om woonzorgprojecten te realiseren. Mantelzorgwoningen (reeds toegestaan door Molenlanden) worden vaker benut. Resultaat: Noordeloos heeft de formele ondersteuning om een zorgzame kern te zijn — maar de invulling hangt af van lokale organisatiekracht en woningbeschikbaarheid.