← terug naar de visie

Thema G · Topic 8: Preventieve gezondheid en leefstijl

Trendanalyse voor Noordeloos 2040 — versie 1

Opgesteld: 6 april 2026


De strategische vraag als vertrekpunt

Preventie en leefstijl zijn landelijk een groeiende prioriteit — minder curatieve zorg, meer gezond gedrag. Voor kleine kernen als Noordeloos, met een vergrijzende bevolking en een eigen zwembad, sportverenigingen en groene omgeving, zijn er zowel kansen als risico's. De vraag is wat de preventieve gezondheidsinfrastructuur in Noordeloos nu is en welke externe beleidsontwikkelingen die richting 2040 kunnen versterken of verzwakken.

Wat zeggen de data over de kansen dat die infrastructuur stand houdt — en wordt versterkt?


Het preventieve gezondheidslandschap van Noordeloos nu

Aanwezig:

Afwezig:

Analysegrens: De activiteiten van Muziekvereniging De Volharding zijn niet preventief-sportief van aard — ze raken dit topic alleen indirect via de sociale en culturele functie. Exacte ledental en huidig programma niet geverifieerd. De vraag of Huisartsenpraktijk Kruithof al gebruik maakt van de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) of andere preventiecontracten is niet geverifieerd en vereist lokale navraag.


Wat we weten — >90% zekerheid

Nationaal Preventieakkoord: gemengde resultaten na zeven jaar

Het Nationaal Preventieakkoord werd in 2018 gesloten met als doel roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik terug te dringen richting 2040. Na zeven jaar is het beeld gemengd. Roken daalde van 22,4% (2018) naar 18,2% van de volwassen bevolking in 2024; het aandeel dagelijkse rokers bedraagt 12,3%. Alcoholgebruik onder jongeren daalde van 26,2% naar 22,0% (2019–2023). Maar overgewicht bij volwassenen bleef vrijwel onveranderd, en bij kinderen nam het licht toe. Het RIVM concludeerde in 2024 dat de huidige set maatregelen onvoldoende impact heeft om de 2040-ambities voor alle drie de thema's te halen. (Bron: Zorgwijzer 2025; RIVM doorrekening NPA 2024; Trimbos-instituut Kerncijfers Roken 2024)

Meer dan de helft van de Nederlanders beweegt onvoldoende

In 2024 voldeed 45,1% van de volwassenen (18+) aan de beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad. Dat betekent dat ruim 54% structureel te weinig beweegt. De percentages variëren sterk per leeftijdsgroep: 65-plussers scoren het slechtst — slechts 20% haalt de norm. Per gemeente lopen de cijfers uiteen van 33,9% tot 67,2%. Voor Noordeloos zijn geen gemeentespecifieke data beschikbaar; de regionale spreiding geeft aan dat dit niet overal gelijk is. (Bron: CBS 2023; Kenniscentrum Sport en Bewegen, Beweegcijfers 2024)

IZA: preventie van ziekte naar gezondheid, maar implementatie onder druk

Het Integraal Zorgakkoord (IZA, 2022–2026) legt een expliciete verbinding tussen curatieve zorg en preventie. Kern is de beweging van "ziekte en zorg" naar "gezondheid en gedrag". VWS stelt middelen beschikbaar voor leefstijl-in-de-zorg, en de Coalitie Leefstijl in de Zorg is hieruit voortgekomen. De implementatie verliep in 2023–2024 moeizaam: gemeenten ontvingen de financiële middelen voor preventieplannen pas laat, waardoor programma's vertraging opliepen. (Bron: Rijksoverheid, Kamerbrief IZA-voortgang april 2024; VNG 2024)

GALA bundelt preventiestromen voor gemeenten

Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA, 2023–2026) brengt de uitvoering van preventie, sport en bewegen en sociale basis bij gemeenten samen onder één specifieke uitkering (SPUK). Dit geeft gemeenten als Molenlanden een geïntegreerd budget en opdracht voor lokale gezondheidsbevordering, sport en bewegen — mits zij die verbinding ook intern organiseren. Uit landelijk onderzoek (Mulier Instituut 2024) blijkt dat de rol van sport en bewegen in gemeentelijke GALA-plannen sterk verschilt: sommige gemeenten integreren het volledig, andere behandelen het als een aparte pijler. (Bron: Rijksoverheid GALA 2023; Mulier Instituut 2024)

JOGG actief in Molenlanden via Kind naar Gezonder Gewicht

Molenlanden is aangesloten bij het "Kind naar Gezonder Gewicht" (KNGG)-programma van JOGG. Dit is een familie-georiënteerde ketenaanpak voor kinderen met overgewicht, waarbij samenwerking tussen zorg en sociaal domein centraal staat. Nationaal heeft 11,3% van de kinderen van 4–12 jaar en 12,2% van de 12–16-jarigen overgewicht (2023). De JOGG-aanpak heeft in een update-onderzoek (april 2024) aangetoond dat deelnemende gemeenten meetbaar betere beweeggedragscijfers bij kinderen laten zien. (Bron: Jong JGZ, KNGG-programma; Rijksoverheid rapport JOGG-impact april 2024)

Hitte als groeiend gezondheidsrisico voor ouderen

Hittegolven vormen een toenemend gezondheidsrisico, met name voor ouderen, chronisch zieken en mensen met overgewicht. Het RIVM evalueerde het Nationaal Hitteplan in 2024–2025. De KNMI-klimaatscenario's tonen dat de frequentie en intensiteit van hittegolven in Nederland structureel zal toenemen. Voor plattelandsgemeenten als Molenlanden geldt een tweeledig risico: minder stedelijke hitte-eiland-effecten (relatief voordeel), maar ook minder georganiseerde opvang en zichtbaarheid van kwetsbare ouderen (relatief nadeel). De Hitte-aanpak 2025 (VWS/VRO/IenW) richt zich expliciet op een groenere en koelere leefomgeving — beleid dat ook voor kleine kernen relevant is. (Bron: RIVM Nationaal Hitteplan; Rijksoverheid Hitte-aanpak 2025)

Gecombineerde Leefstijlinterventie: verzekerde zorg via huisarts

Sinds 2019 is de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) verzekerde zorg voor patiënten met overgewicht of obesitas. De huisarts verwijst door naar een gecertificeerde leefstijlcoach. Vanaf 2024 is ook de ketenaanpak voor kinderen met overgewicht structureel bekostigd. Dit betekent dat een huisartsenpraktijk als Kruithof in Noordeloos in principe al een poort is voor gestructureerde preventieve leefstijlzorg — mits de praktijk actief doorverwijst en lokale aanbieders beschikbaar zijn. (Bron: NZa GLI-pagina; NHG leefstijlinterventie)

Spettertuin: beweeglocatie zonder structurele gemeentelijke basis

De gemeente Molenlanden heeft de structurele subsidie aan de zwembaden hervat. De Spettertuin draait verder op eigen kracht: zwemlessen, abonnementen, sponsors en de "Club van 50". Het jaarlijkse exploitatietekort bedroeg de afgelopen jaren circa €20.000. Het bestuur investeert in verduurzaming (zonnepanelen, warmtepomp kinderbad) om exploitatiekosten te verlagen. Dit is een structureel kwetsbare financieringspositie voor een voorziening die een directe beweeg- en preventiefunctie vervult. (Bron: De Spettertuin website; Zwembadvereniging documentatie; noordeloos.nl)

Alcohol op het platteland: hogere norm dan gemiddeld

Plattelandsgemeenten vertonen een hogere norm voor alcoholgebruik onder jongeren dan stedelijke gebieden. Nationaal drinkt 5,7% van de volwassenen overmatig alcohol, en slechts 44,8% voldoet aan de alcoholrichtlijn (Gezondheidsmonitor 2024). Dit patroon is geen specifiek Noordeloos-gegeven, maar is structureel voor agrarische en dorpsgemeenschappen in Nederland. (Bron: Trimbos-instituut Kerncijfers Alcohol 2024; CBS Jeugdmonitor 2025)

GGD Zuid-Holland Zuid: Gezondheidsmonitor 2024 gestart

De Dienst Gezondheid & Jeugd (GGD Zuid-Holland Zuid) startte in september 2024 met de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen. Circa 33.000 inwoners in de regio werden uitgenodigd. De resultaten — inclusief leefstijlcijfers voor Molenlanden — worden verwacht in 2025 en zullen voor het eerst recente regionale data opleveren over bewegen, roken, alcohol en mentale gezondheid op gemeenteniveau. (Bron: Dienst Gezondheid & Jeugd, Gezondheidsmonitor 2024)


Scenario's

De scenario's beschrijven externe gebeurtenissen — buiten Noordeloos — die het preventieve gezondheidslandschap ingrijpend kunnen veranderen. Wat Noordeloos vervolgens met die verandering doet, is een aparte vraag die in een later proces aan de orde komt.

Scenario 1: Preventie-infrastructuur verschraalt door financieringsdruk

Landelijke bezuinigingen op het zorgstelsel leiden ertoe dat preventiebudgetten na 2026 (einde GALA/IZA-looptijd) niet worden gecontinueerd. Gemeenten als Molenlanden verliezen de SPUK-financiering voor gezondheidsbevordering en sport en bewegen, waardoor lokale programma's stilvallen. Tegelijkertijd haakt de Gecombineerde Leefstijlinterventie af als verzekerde zorg omdat de coalitie Leefstijl in de Zorg onvoldoende impact kon aantonen richting zorgverzekeraars. Het zwembad De Spettertuin kan het jaarlijkse tekort niet langer opvangen en sluit. Sportverenigingen zien ledentallen dalen door vergrijzing en onvoldoende instroom van jeugd. Resultaat: Noordeloos verliest zijn beweeginfrastructuur op het moment dat de bevolking het meest vergrijst en preventie het hardst nodig is.

Scenario 2: Preventie wordt structurele pijler in eerstelijnszorg

Het IZA en GALA worden na 2026 verlengd en doorontwikkeld. De bredere eerstelijnscoalitie in Molenlanden — waar de huisartsenpraktijk in Noordeloos deel van uitmaakt — wordt ingezet als preventieplatform: leefstijlcoaches worden gekoppeld aan huisartsenpraktijken, het hitteplan en de JOGG-aanpak bereiken ook kleine kernen, en de GLI wordt structureel bekostigd als verzekerde zorg. Provincie Zuid-Holland financiert via de subsidieregeling "beweegvriendelijke leefomgeving 2024" een outdoor beweegtuin voor ouderen bij het zwembad of sportpark. De Spettertuin ontvangt via een nieuwe nationale subsidieregeling voor openluchtbaden in kleine kernen een structurele bijdrage. Resultaat: het gezondheidscentrum en het zwembad vormen samen een preventief gezondheidscluster dat actief is voor alle leeftijden — en dat als voorbeeld geldt voor andere kleine kernen in de regio.