Opgesteld: 6 april 2026
Het document stelt: "Noordeloos wil het zwembad behouden als symbool van dorpskracht en zelforganisatie — gebouwd en gerund door vrijwilligers, gekoesterd door jong en oud."
Wat zeggen de data over de kansen dat dit lukt?
Voordat we naar trends kijken, is het belangrijk om vast te stellen wat De Spettertuin op dit moment is — en waar de grenzen van onze kennis liggen.
Aanwezig:
Zwembadvereniging De Spettertuin — opgericht in 1973, op initiatief van een groep ouders die voor hun kinderen een zwembad wilden. Het bad is letterlijk door dorpsbewoners aangelegd. Dit jaar viert De Spettertuin zijn 53e seizoen.
Locatie: Van Brederodestraat 20B, 4225 RD Noordeloos. Twee baden: een diep bad (1976) en een kleuterbad (1973).
Bezoekers en zwemlessen: Circa twaalfduizend bezoekers per jaar. Rond de 150 kinderen uit Noordeloos en (wijdere) omgeving ontvangen twee keer per week zwemlessen.
Openingstijden: Eind april tot half september. Het seizoen loopt dus ruwweg vijf maanden.
Vrijwilligersbeheer: De Spettertuin draait grotendeels op vrijwilligers. Onderhoud, kassakantine en bestuur zijn volledig in vrijwilligershanden. Een groep gepensioneerden onderhoudt de terreinen wekelijks. Er zijn betaalde krachtenvoor zweminstructie en toezicht.
Volgens het bestuur: het zwembad is ook een ontmoetingsplek voor ouderen. De gebouwen zijn oud en moeten worden vervangen. De grootste zorg is genoeg zweminstructeurs en toezichthouders te vinden. (Bron: lokale kennis, meelezer, september 2026)
Financieringsmodel — meerdere pijlers:
Club van 50: een community-financieringsinstrument waarbij bewoners en bedrijven donateur worden (vanaf €50 per jaar). Eerder heette dit "Vrienden van de Spettertuin."
Gemeentelijke bijdrage groot onderhoud: in februari 2022 ondertekenden de besturen van vier Giessenlandse zwembaden — waaronder De Spettertuin — een convenant met gemeente Molenlanden. De gemeente neemt 80 procent van de kosten voor groot onderhoud voor haar rekening. Dit convenant is het resultaat van twee jaar samenwerken aan een nieuw accommodatiebeleid na de fusie van Molenwaard en Giessenlanden in 2019.
Jubileum 2023: In de week van 27 juni tot 1 juli vierde De Spettertuin haar 50-jarig bestaan met een jubileumweek, inclusief een receptie voor sponsors, vrijwilligers, oud-bestuurders en oud-medewerkers, en een slotfeest op zaterdag.
Afwezig / niet bevestigd:
Analysegrens: De Spettertuin heeft zichtbaar een stabiele constructie — vrijwilligersbeheer, gemeentelijke bijdrage groot onderhoud, meerdere inkomstenstromen. Of de organisatie kostendekkend is, is niet te beoordelen op basis van publieke informatie.
Nederland: zwembadaanbod krimpt, kleine gemeenten het hardst getroffen
Nederland had in 2024 in totaal 621 openbare zwembaden, dat zijn er 39 minder dan in 2013. In elf jaar sloten er 66, terwijl er slechts 27 nieuwe openden. De meeste nieuwe zwembaden kwamen in (sterk) stedelijke gemeenten. In minder stedelijke gebieden sloten meer dan er openden. In niet-stedelijke gemeenten steeg de gemiddelde afstand tot een openbaar zwembad van 3,7 kilometer in 2013 naar 4,1 kilometer in 2024. (Bron: Mulier Instituut / Binnenlands Bestuur, 2024)
Energiekosten: de acute bedrijfseconomische druk
Het Mulier Instituut onderzocht in 2023 de impact van stijgende energieprijzen op exploitatie van zwembaden. Van 168 onderzochte openbare zwembaden verwachtten 30 in 2024 een negatief exploitatieresultaat. De helft van de gemeenten verwachtte dat energiekosten verder stijgen. Vierenveertig procent van de zwembaden had duurzame ingrepen gedaan (zonnepanelen, ledverlichting, lagere watertemperatuur), maar 57 procent had nog niets gedaan. Rijksoverheid stelde een Specifieke Uitkering Meerkosten Energie Openbare Zwembaden in voor compensatie over 2022 en 2023 — vastgesteld in maart 2025. (Bron: Mulier Instituut, Impact energiekosten op zwembaden, 2023; DUS-I, 2025)
Openluchtzwembaden: bedreigd maar veerkrachtig via burgerinitiatief
Openluchtzwembaden staan al decennia onder druk door combinaties van vergrijzende infrastructuur, hoge onderhoudskosten en gemeentelijke bezuinigingen. Toch zijn er duidelijke tegenvoorbeelden. Zwembad Aarweide in Nieuwveen wordt volledig beheerd door een Stichting tot Behoud Zwembad Aarweide, opgericht nadat sluiting dreigde. Zwembad De Waterman in Wateringen nam vanaf 2025 het volledig beheer over via een burgerinitiatief (Waterman Natuurlijk). Dit patroon — overname door vrijwilligers of burgercoöperaties — is landelijk zichtbaar als een stabiel alternatief voor gemeentelijk beheer. (Bron: zwembadaarweide.nl; zwembadwaterman.nl)
Klimaat en zwemseizoen: structureel voordeel voor openluchtzwembaden
Warmer wordende zomers verlengen feitelijk het seizoen voor openluchtzwembaden. De trend is duidelijk: pools die traditioneel eind augustus sloten, blijven steeds vaker open tot eind september of zelfs begin oktober. Het voordeel ligt aan het einde van het seizoen: in april is de energiekosten voor bijverwarmen hoog, maar in september zijn de temperaturen van nature hoger geworden. Dit biedt buitenzwembaden een beperkt maar reëel bedrijfseconomisch voordeel: meer bezoekdagen per seizoen bij vergelijkbare vaste kosten. (Bron: Hart van Nederland / vakbladDehovenier.nl)
Zwemvaardigheid onder kinderen verslechtert — zwemlessen onder druk
Het aandeel kinderen dat de basisschool verlaat zonder zwemdiploma verdubbelde van 6 procent in 2018 naar 13 procent in 2022. Kinderen die opgroeien in armoede, kinderen met een migratieachtergrond en kinderen met een beperking lopen het meeste risico. De Kamerbrief Zwemmen in Nederland (4 april 2025) brengt dit als een nationaal probleem en als argument voor behoud van lokale zwemaccommodaties — ook buiten de Randstad. (Bron: Kamerbrief Zwemmen in Nederland, Rijksoverheid, 4 april 2025)
Zwembadfonds: politieke wil, maar geen geld
Op 4 april 2025 publiceerde de Rijksoverheid een advies van de Vereniging Sport en Gemeenten over een mogelijk Zwembadfonds voor publieke zwembaden. Conclusie: zo'n fonds kan functioneren als centraal instrument voor financiële stabiliteit en verduurzaming, met een benodigde jaarlijkse omvang van 100 tot 150 miljoen euro. Maar er zijn op dit moment geen middelen beschikbaar. Het advies erkent de kwetsbaarheid van kleine gemeentelijke zwembaden, maar biedt op korte termijn geen directe financiering. (Bron: Rijksoverheid, Advies Zwembadfonds, 4 april 2025)
Alblasserwaard: regionaal patroon van vrijwilligersgedragen buitenbaden
De Alblasserwaard heeft meerdere openluchtzwembaden die vergelijkbare modellen kennen. De Doetsekom in Giessenburg (gemeente Molenlanden, meer dan 55 jaar oud) werkt met een exploitant plus een stichting voor gebouwbeheer, naast actieve vrijwilligersdeelname. Dit model — professionele exploitant plus vrijwilligersstichting — is in de regio een bekende constructie. De Spettertuin kiest een vrijwel volledig vrijwilligersmodel met enkel professioneel zwemonderwijs en toezicht, wat zeldzamer is maar elders ook stabiel functioneert. (Bron: hetkontakt.nl; dedoetsekom.nl)
Gemeente Molenlanden: accommodatiebeleid na fusie
Na de fusie van Molenwaard en Giessenlanden in 2019 ontstonden ongelijkheden in de behandeling van sportaccommodaties. De voormalige Giessenlandse zwembaden — waaronder De Spettertuin — waren eerder verzelfstandigd zonder gemeentelijk vangnet voor groot onderhoud. In 2022 draaide Molenlanden dit beleid terug: via een convenant neemt de gemeente nu 80 procent van de kosten voor groot onderhoud voor haar rekening. Dit creëert voor De Spettertuin een stabielere basis dan ze in de periode 2019–2022 had. (Bron: hetkontakt.nl/molenlanden, 2022; doemeemolenlanden.nl)
Provincie Zuid-Holland: nieuwe subsidieregelingen per april 2025
Provincie Zuid-Holland opende per 1 april 2025 nieuwe subsidieregelingen gericht op beweegvriendelijke leefomgeving en sport- en beweegaanbod in de openbare ruimte. Totale beschikbare subsidie: 900.000 euro, aanvraagperiode tot 31 oktober 2025. Aanvullend is er een Kwaliteitsimpuls Recreatie (maximaal 450.000 euro per project, 50–75% subsidie). Deze regelingen zijn primair gericht op de openbare ruimte — een zwembad in vrijwilligersbeheer zal moeten aantonen dat het onder de doelstelling valt, maar de regelingen zijn in principe toegankelijk. (Bron: Provincie Zuid-Holland, april 2025)
De scenario's beschrijven externe ontwikkelingen — buiten Noordeloos — die de positie van De Spettertuin ingrijpend kunnen veranderen. Wat Noordeloos vervolgens met die verandering doet, is een aparte vraag die in een later proces aan de orde komt.
Scenario 1: Energiekosten en vrijwilligersuitputting ondermijnen het model
De energiekosten voor waterverwarming en installaties blijven stijgen. Het Zwembadfonds wordt niet gerealiseerd — er zijn immers geen middelen. De landelijke subsidieregeling voor energiemeerkosten dekt eenmalige uitschieters maar lost het structurele probleem niet op. Tegelijkertijd vergrijst het vrijwilligersbestand dat De Spettertuin draagt. De Club van 50 loopt vast als actieve werving uitblijft. Nieuwe bewoners — voor wie De Spettertuin geen persoonlijk verleden heeft — melden zich niet spontaan. Het gemeentelijk convenant dekt groot onderhoud, maar de dagelijkse exploitatie blijft afhankelijk van een kleine groep overbelaste kartrekkers. Resultaat: De Spettertuin bereikt een punt waarop niet de bereidheid maar de beschikbaarheid van mensen het probleem wordt — en een noodgedwongen sluiting of overdracht aan een externe exploitant volgt.
Scenario 2: Vrijwilligersmodel wordt erkend, versterkt en toekomstbestendig
De politieke aandacht voor zwemvaardigheid (Kamerbrief 2025) en het krimpende zwembadaanbod in kleine kernen leiden tot meer gerichte ondersteuning voor vrijwilligersgedragen buitenbaden — via provincie, gemeente of een toekomstige fondsconstructie. De Spettertuin profiteert hiervan als aantoonbaar functionerend voorbeeld van dorpskracht. Warmer wordende zomers verlengen het seizoen, wat extra bezoekersinkomsten oplevert. Het dorpsvisieproces legt de maatschappelijke rol van zwemlessen in kleine kernen zichtbaar bloot, wat bijdraagt aan het nationale politieke argument voor structurele bekostiging. Nationaal beleid voor vrijwilligersgedragen buitenbaden biedt een duurzamer financieringsmodel voor voorzieningen als De Spettertuin. Resultaat: de externe financiering en beleidsmatige erkenning van kleine buitenbaden verbeteren structureel — De Spettertuin hoeft minder te compenseren voor wat landelijk beleid niet regelde.