← terug naar de visie

Thema D · Topic 4: Voorkomen van eenzaamheid en inclusie

Trendanalyse voor Noordeloos 2040 — versie 1

Opgesteld: 6 april 2026


De visiewens als vertrekpunt

Het document stelt: "Noordeloos wil dat geen enkele bewoner onzichtbaar is — niet de alleenstaande oudere, niet de statushouder, niet de bewoner met een beperking."

Wat zeggen de data over de kansen dat dit lukt?


De sociale structuur van Noordeloos nu

Voordat we naar trends kijken, is het belangrijk om vast te stellen wat Noordeloos op dit moment wel heeft — en wat het niet heeft.

Aanwezig:

Afwezig:

Analysegrens: De precieze samenstelling van de informele hulpnetwerken in Noordeloos (WhatsApp-groepen, kerkelijke netwerken, buurtinitiatieven) is niet zichtbaar in landelijke of regionale data. Lokale verificatie is nodig.


Wat we weten — >90% zekerheid

Nederland: eenzaamheid structureel hoog, maar niet uniek voor het platteland

In 2024 voelde 10% van de Nederlandse 15-plussers zich sterk eenzaam. 30% voelt zich enigszins eenzaam. Dit percentage is na de coronapiek (2021) gedaald richting het niveau van 2019, maar ligt nog steeds hoger dan voor de pandemie, toen circa 9% sterk eenzaam was. (Bron: CBS, 2025; Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024)

Leeftijdsprofiel is genuanceerder dan verwacht

Emotionele eenzaamheid (het missen van een hechte band) treft jongeren tot 25 jaar het meest. Sociale eenzaamheid (behoefte aan meer contact) is het hoogst bij 45–75 jarigen. Het percentage sterk eenzamen varieert per leeftijdsgroep van 7,6% (75+) tot 12,6% (35–44 jaar). Ouderen zijn dus niet per definitie de meest eenzame groep — maar zij zijn wel kwetsbaarder bij verlies van mobiliteit en sociaal netwerk. (Bron: CBS, 2025 — Eenzaamheid; persoonskenmerken)

Ouderen op het platteland: beschermd door cohesie, kwetsbaar bij uitsluiting

Onderzoek naar ouderen in dorpen laat een tweedeling zien. Ouderen met goede aansluiting bij dorpsgenoten: slechts 7% eenzaam. Ouderen met weinig aansluiting: 33% eenzaam. De beschermende factor van het dorp is reëel, maar niet universeel. Tegelijkertijd daalt de kans op hulpvraagmogelijkheden met leeftijd: 95% van de dertigers heeft minimaal één dorpsgenoot om hulp aan te vragen; bij 75-plussers is dat nog maar 84%. (Bron: PONT Zorg & Sociaal; CBS sociale cohesiedata 2024)

Regionale cijfers: GGD Zuid-Holland Zuid 2024

In de regio Zuid-Holland Zuid (inclusief Alblasserwaard) ervaart 13% van de volwassenen (zeer) sterke eenzaamheid — gelijk aan 2022, geen verbetering. Onder jongvolwassenen (16–25 jaar) daalde het percentage sterk eenzamen van 27% naar 23%, een lichte verbetering maar nog altijd structureel hoog. Aan het onderzoek namen bijna 3.700 jongvolwassenen uit de regio deel. (Bron: GGD Zuid-Holland Zuid, Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024)

Nationale aanpak eenzaamheid: programma afgerond, beweging gaat door

Het actieprogramma "Eén tegen eenzaamheid" liep van 2018 tot eind 2025. In 2026 is een opvolgende aanpak gestart. Resultaten 2025: meer maatschappelijke initiatieven, Week tegen Eenzaamheid met Koning aanwezig, richtlijnen voor onderwijsprofessionals. In 2023 had slechts 37% van de gemeenten een wethouder actief gecommitteerd aan eenzaamheidsbeleid, en maar 18% van de gemeenten agendeerde het in de raad. Molenlanden is in geen van de beschikbare bronnen expliciet benoemd als actieve gemeente op dit thema. (Bron: Rijksoverheid.nl, december 2025)

Statushouders in Molenlanden: taakstelling als druk, integratie als opgave

Molenlanden moest in 2024 snel 52 statushouders huisvesten. Onder de Spreidingswet was de gemeente aangewezen voor 280 opvangplekken, terwijl er 70 tijdelijke plaatsen beschikbaar waren. Statushouders in kleine kernen lopen een verhoogd risico op sociaal isolement. CBS-onderzoek bevestigt dat sociale netwerken en contacten de drie belangrijkste integratiemechanismen zijn: ze fungeren als hulpbron, verminderen vooroordelen en verminderen eenzaamheid. In kleine dorpen speelt bovendien de geslotenheid van de gemeenschap een rol — voor nieuwkomers kan die hechtheid tegelijkertijd een barrière zijn. (Bron: CBS Asiel en integratie 2024; Hetkontakt.nl; VNG Buddy to Buddy)

Mantelzorg: de stille ruggengraat staat onder druk

355.000 mantelzorgers (19% van alle mantelzorgers in Nederland) voelen zich zwaar belast. 26.000 zijn overbelast. Het aantal zwaar belaste mantelzorgers neemt toe. Bij kinderen van 80-plussers is 7% zwaar belast (2022), tegenover 5% tien jaar eerder. Door kleinere gezinnen komt mantelzorg vaker bij één persoon terecht. In kleine kernen als Noordeloos is mantelzorg een fundamentele pijler van zorg — maar die pijler kan bezwijken zonder signalering en ondersteuning. (Bron: CBS, Bijna 1 op de 10 dochters van 80-plussers zwaar belast door mantelzorg, 2024)

VN-verdrag Handicap: Molenlanden heeft een agenda, maar nationaal beeld is kritisch

Molenlanden heeft een Lokale Inclusie Agenda (LIA) opgesteld voor 2022–2024. Nationaal beeld: in de zomer van 2024 publiceerde het VN-comité een ongemeen kritisch rapport over de Nederlandse voortgang. Te veel gemeenten doen niets aan inclusie van mensen met een beperking. 38% van de Nederlandse gemeenten had in 2023 nog geen LIA in uitvoering of ontwikkeling. Van gemeenten die wél een LIA hadden, noemde 11% dat zij niet samenwerkt met ervaringsdeskundigen. Knelpunt bij kleine gemeenten: benodigde uitvoeringscapaciteit. (Bron: Movisie Flitspeiling 2023; VNG Onbeperkt Meedoen — Inclusie Agenda Molenlanden)


Scenario's

De scenario's beschrijven externe ontwikkelingen die de sociale structuur van Noordeloos ingrijpend kunnen raken. Wat Noordeloos vervolgens met die verandering doet, is een aparte vraag die in een later proces aan de orde komt.

Scenario 1: Stille erosie van de informele zorgstructuur

De huidige informele sociale cohesie in Noordeloos is reëel maar ongekarteerd en fragiel. Vergrijzing versnelt het komende decennium. Tegelijkertijd krimpt het draagvlak voor mantelzorg doordat gezinnen kleiner zijn en kinderen vaker elders wonen. Landelijk beleid blijft primair sturen op formele voorzieningen in grotere kernen, waardoor het Sociaal Loket en sociaal werk steeds verder van Noordeloos afstaat. Nieuwe bewoners — of dat nu jonge gezinnen, statushouders of mensen met een beperking zijn — vinden de bestaande informele netwerken moeilijk toegankelijk. De gemeenschap zorgt goed voor zichzelf, maar alleen voor de mensen die er al decennia bij horen. Eenzaamheid wordt onzichtbaar omdat ze zich afspeelt in de marge van de dorpsgemeenschap. De gemeente Molenlanden herkent het beeld niet dat formele ondersteuning structureel wordt afgebouwd ten gunste van informele zorg (Bron: gemeente Molenlanden, reactie 28-09-2026).

Scenario 2: Bewuste activering van de zorgzame gemeenschap

De nationale beweging "Eén tegen eenzaamheid" (met opvolger in 2026) en de groeiende aandacht voor zorgzame gemeenschappen creëren een gunstig beleidsklimaat voor kleine kernen. Molenlanden heeft haar inclusieagenda geactualiseerd en koppelt die aan concrete ondersteuning voor kleine kernen. Provincie Zuid-Holland, via haar leefbaarheidsbeleid, faciliteert experimenten met dorpszorg en stelt middelen beschikbaar voor het formaliseren van burennetwerken. Gemeente Molenlanden organiseert een matchingstructuur voor statushouders en vrijwillige begeleiders in de kernen waar statushouders worden gehuisvest. Resultaat: de externe beleids- en financieringsstructuur voor zorgzame gemeenschappen in kleine kernen is aanwezig — inclusieagenda, dorpszorgexperimenten, matching statushouders.