← terug naar de visie

Thema A · Topic 5: Markt en ontmoeting

Trendanalyse voor Noordeloos 2040 — versie 2

Opgesteld: 6 april 2026 · Bijgewerkt 6 mei 2026 op basis van Henks bewerkingsronde


De visiewens als vertrekpunt

"Noordeloos wil een levendige, regelmatige markt als plek waar lokale producten, sociale ontmoeting en dorpscultuur samenkomen. De markt versterkt korte ketens en biedt boeren en makers een direct afzetkanaal."

Wat zeggen de data over de kansen dat dit lukt?


Het marktlandschap van Noordeloos nu

Aanwezig:

Afwezig:

Dit overzicht is nog niet compleet, aanvullingen graag doorgeven.


Wat we weten — >90% zekerheid

Korte ketens groeien sterk in Nederland

Het aantal agrarische bedrijven dat verkoopt via een korte keten steeg tussen 2020 en 2023 met 9%, en met 37% vergeleken met 2017. In 2023 verkochten 7.857 bedrijven — 16% van alle agrarische bedrijven — via een korte keten. De omzet bedroeg 2,2 miljard euro, een stijging van 50% ten opzichte van 2020. Korteketenverkoop vertegenwoordigt 6% van de totale agrarische productiewaarde. (Bron: WUR Monitor Korte Ketens 2023, gepubliceerd november 2024)

Zuid-Holland is regionaal marktleider in korte ketens

Zuid-Holland realiseert de hoogste provinciale omzet uit korteketenverkoop: 528 miljoen euro per jaar. De provincie heeft actief beleid ingezet via circa 30 proeftuinen gericht op kortere voedselketens, het sluiten van kringlopen en biodiversiteitsversterking. (Bron: WUR Monitor Korte Ketens 2023; Change Inc. / Provincie Zuid-Holland 2023)

Marktkramen zijn één van meerdere korteketenkanalen, maar niet het dominante

De WUR-monitor beschrijft markten als onderdeel van de korteketenkanalen — naast boerderijwinkels, webshops, thuisbezorging en directe levering aan horeca. Een exacte uitsplitsing per kanaal is niet beschikbaar in de publieke samenvatting. Wat wel vaststaat: in 2007 deden naar schatting 250 van de 2.850 korteketenverkopers dat via een markt. Het aandeel van markten als verkoopkanaal binnen korte ketens is daarna niet meer systematisch gemeten. (Bron: CBS/WUR historisch; WUR Monitor Korte Ketens 2023)

De ambulante handel (weekmarkten) krimpt structureel

Het aantal bedrijven in de ambulante markthandel daalde van circa 19.500 in 2017 naar 17.589 in 2022 — een afname van 10% in vijf jaar. Over een periode van achttien jaar (2007–2025) daalde het aantal bedrijven in markthandel met bijna 1.000. Corona versnelde de uitstroom doordat parttime handelaars stopten. Nieuwe regelgeving (zero-emissiezones per 2025) legt extra druk op oudere marktondernemers. (Bron: KVK Handelsregister 2022; CVAH; AGF.nl 2024)

Markten als sociale ontmoetingsplek: bewezen functie, maar onder druk

De Centrale Vereniging voor de Ambulante Handel (CVAH) stelt in haar rapport "Proeven en Ontmoeten" dat markten bij uitstek sociale ontmoetingsplekken zijn: bijna 70% van de marktbezoekers combineert een marktbezoek met andere activiteiten in het centrum. Marktkooplieden vervullen een vertrouwensrol — ze kennen hun klanten, soms generaties lang. De sociale functie onderscheidt markten van e-commerce en ketenwinkels. (Bron: CVAH, "Proeven en Ontmoeten")

In kernen onder 5.000 inwoners heeft de weekmarkt beperkt draagvlak

De CVAH constateert expliciet dat markten in kleine kernen "beperkte reikwijdte en aantrekkingskracht" hebben. Er is geen blauwdruk die overal werkt: lokale omstandigheden bepalen of een markt levensvatbaar is. Bezoekers van weekmarkten zijn oververtegenwoordigd in de 55+ categorie; jongere doelgroepen worden moeilijker bereikt. Voedselsegment (specialiteiten, streekproducten) is de enige branche die groeit — de non-foodsectoren krimpen structureel. (Bron: CVAH, "Proeven en Ontmoeten"; Retail Insiders 2024)

Groene Hart Streekproducten: regionaal keurmerk actief in Alblasserwaard

Sinds 2010 certificeert Stichting Groene Hart Streekproducten producenten in het Groene Hart — een gebied dat loopt van de Amsterdamse rand via Utrecht tot de Drechtsteden. Het netwerk telt meer dan veertig gecertificeerde producenten in categorieën als kaas, zuivel, eieren, groenten, vlees en fruit. Kaasboerderij Noorderlicht uit Noordeloos is gecertificeerd deelnemer (GH008, Wilde Weide Demeter kaas). Er is geen centrale verkoopmarkt; de stichting fungeert als keurmerkorganisatie en verwijst consumenten naar individuele verkooppunten. (Bron: Stichting Groene Hart Streekproducten, website 2025)

Symbiose: een lokaal collectief als alternatief voor een markt

Vijf biologische boeren uit Noordeloos — waaronder Kaasboerderij Noorderlicht en De Drie Wedden — hebben zich verenigd in Symbiose, een gezamenlijke zelfbedieningswinkel aan de Nieuwendijk (10a) in Noordeloos. Het model combineert directe verkoop, vaste locatie en collectief beheer zonder de logistiek van een periodieke markt. Dit is een functionele korteketenoplossing die niet de sociale ontmoetingsdimensie van een markt heeft. (Bron: Kaasboerderij Noorderlicht website; lekkerder.nl; ontdekdealblasserwaard.nl)

Gemeente Molenlanden heeft geen reguliere boerenmarkt of streekmarkt

Het marktenoverzicht van Molenlanden beschrijft uitsluitend minimarkten (kleine weekmarkten op vaste locaties) en losse standplaatsen. Er is geen geregistreerde boerenmarkt of streekmarkt in de gemeente. Gorinchem heeft een eigen weekmarkt; Schoonhoven organiseert sporadisch themamarkten. In de regio Alblasserwaard is geen reguliere streekmarkt of boerenmarkt actief. (Bron: Gemeente Molenlanden, standplaatsen-en-markten pagina; marktenmarkten.nl)

Jaarmarkt Noordeloos: groot, succesvol, maar geen boerenmarkt

De jaarmarkt bestaat bijna vijftig jaar en trekt circa 10.000 bezoekers per editie. Het is één van de grootste jaarmarkten van centraal Nederland. De organisatie (Ons Noordeloos) werkt met vaste handelaars en selecteert nieuwe deelnemers op aanvulling van het aanbod. Het karakter is dat van een brede handelsbraderie, niet van een streek- of boerenmarkt met focus op lokale producenten. (Bron: noordeloos.nl/jaarmarkt; destadgorinchem.nl 2024–2025)


Scenario's

De scenario's beschrijven externe gebeurtenissen — buiten Noordeloos — die het markt- en korteketenlandschap ingrijpend kunnen veranderen. Wat Noordeloos vervolgens met die verandering doet, is een aparte vraag die in een later proces aan de orde komt.

Scenario 1: Verdere krimp van de ambulante handel maakt een nieuwe markt moeilijker

Het aantal marktondernemers in Nederland daalt structureel. Zero-emissiezones, opvolgingsproblemen en de concurrentie van online platforms zorgen ervoor dat er steeds minder handelaars beschikbaar zijn voor nieuwe markten. Tegelijkertijd verscherpen gemeenten de eisen aan markten: vergunningen, aansprakelijkheid en hygiëneregels voor voedselaanbieders worden strenger door Europese voedselveiligheidsregulering. Kleine kernen die een nieuwe markt willen starten, vinden het steeds moeilijker om voldoende aanbieders te mobiliseren — zeker als de doelgroep lokale boeren en ambachtslieden zijn, die geen professionele marktondernemers zijn en de administratieve last niet altijd willen dragen. Resultaat: de drempel voor het opzetten van een regelmatige lokale markt in Noordeloos stijgt zonder dat het dorp zelf iets verandert.

Scenario 2: Nationale beleidsimpuls maakt directe verkoop door boeren structureel aantrekkelijker

De EU Farm-to-Fork-strategie en het nationaal Landbouwakkoord leiden tot concrete vereenvoudiging van de regels voor directe verkoop: minder certificeringseisen voor kleine aanbieders, lagere drempel voor tijdelijke verkooplocaties, en fiscale prikkels voor boeren die korte ketens ontwikkelen. Tegelijkertijd stijgen de transportkosten door CO₂-beprijzing, waardoor lokaal geproduceerd voedsel relatief goedkoper wordt ten opzichte van supermarktproducten die grote distributieketens gebruiken. Provinciaal beleid in Zuid-Holland breidt de proeftuinen-aanpak uit en subsidieert dorpen die korteketeninitiatieven opzetten. Resultaat: de bestaande lokale aanbieders in Noordeloos — Madam Jeanet, De Drie Wedden, Kaasboerderij Noorderlicht, Fruitbedrijf Van der Ham — krijgen externe financiële en beleidsmatige rugwind voor uitbreiding van hun directe verkoopkanalen, waaronder een eventuele marktstand.