Opgesteld: 6 april 2026 · Bijgewerkt 6 mei 2026 op basis van Henks bewerkingsronde
Het document stelt: "Noordeloos wil vrijkomende agrarische bebouwing en leegstaande panden actief herbestemmen naar werkruimte, ambacht of maatschappelijke functies. Zo wordt leegstand een kans in plaats van een risico op verrommeling of ondermijning."
Wat zeggen de data over de kansen dat dit lukt?
Aanwezig:
Afwezig:
Analysegrens: Vrijkomende locaties zijn alleen te achterhalen via LTO of gemeente.
Nederland: structurele krimp van het agrarisch bedrijvenbestand
In 2023 stopten 2.405 agrarische bedrijven in Nederland. Zuid-Holland was koploper in het aantal stoppers. De nationale leegstand van agrarische gebouwen bedraagt nu circa 10 miljoen m² en loopt naar verwachting richting 25 miljoen m² in 2030. Vrijkomende agrarische bebouwing is geen lokaal fenomeen maar een structurele nationale transitie. (Bronnen: CBS Landbouwtelling 2023; PBL Landbouwtransitierapporten)
De risico's op verrommeling en ondermijning zijn reëel en gedocumenteerd
Eén op de vijf boeren in Nederland is weleens benaderd door drugscriminelen voor gebruik van leegstaande schuren. Leegstand zonder actief beheer leidt aantoonbaar tot verloedering van het buitengebied. De urgentie in de visiewens — leegstand als kans beheren in plaats van laten lopen — is niet overdreven. De gemeente Molenlanden ondersteunt bewustwording rond ondermijning in het buitengebied, onder andere via initiatieven gericht op agrariërs. (Bronnen: RIEC-rapporten ondermijning landelijk gebied; Companen, Leefbaarheid en VAB 2022; gemeente Molenlanden, reactie 28-09-2026)
Gemeente Molenlanden heeft actueel beleid dat aansluit bij de dorpswens
In 2024 stelde Molenlanden VAB-beleid vast dat werkruimte en ambacht expliciet als herbestemmingsfunctie toestaat. Er is een VAB-loket, een sloopregister en een gebiedsgerichte beoordelingsprocedure. De dorpswens botst niet met gemeentelijk beleid — ze past er direct in. (Bron: Gemeente Molenlanden, VAB-beleid 2024)
PZH Omgevingsverordening: de bovengemeentelijke regellaag voor herbestemming
De gemeentelijke VAB-procedure werkt binnen de kaders van de PZH Omgevingsverordening. Die verordening bepaalt welke niet-agrarische functies zijn toegestaan op vrijgekomen agrarische erven buiten de bebouwde kom: wonen, werkruimte, ambacht, zorgfuncties en recreatie zijn elk aan verschillende regelsets verbonden. Per 1 september 2026 is een geactualiseerde Zuid-Hollandse Omgevingsverordening van kracht (bron: gemeente Molenlanden, reactie 28-09-2026). Tegelijk vergroot het ZH-PLG het aanbod van vrijkomende bebouwing: uitkoopregelingen stimuleren meer boeren te stoppen, wat structureel meer VAB oplevert dan op basis van autonome bedrijfsbeëindiging werd aangenomen. (Bron: PZH Omgevingsverordening; PZH Herziening Omgevingsbeleid 2025)
Succesvolle herbestemmingsfuncties zijn nationaal gedocumenteerd
De meest duurzame herbestemmingen zijn: kleinschalige bedrijvigheid en werkruimte (ZZP, ambacht), maatschappelijke functies (zorgboerderij, dagbesteding), en recreatie. Functiemenging werkt beter dan mono-herbestemming. Wonen als enige functie leidt vaker tot verlies van het agrarische karakter zonder dat het dorpsweefsel er iets voor terugkrijgt. (Bronnen: Kenniscentrum InfoMil; RLI Briefadvies VAB 2023)
In de Alblasserwaard staat substantieel volume op punt van vrijkomen
In de regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden is een aanzienlijk deel van het agrarisch vastgoed op middellange termijn niet meer in gebruik bij een actief bedrijf. Het Gebiedsplatform AV behandelt dit als een regionaal vraagstuk. Noordeloos maakt deel uit van dit gebied en heeft daarmee een regionale context die actief in beweging is. (Bron: Gebiedsplatform Alblasserwaard-Vijfheerenlanden — zie bijlage voor voorbehoud bij specifieke cijfers)
De scenario's beschrijven externe gebeurtenissen — buiten Noordeloos — die het herbestemmingslandschap ingrijpend kunnen veranderen. Wat Noordeloos vervolgens met die verandering doet, is een aparte vraag die in een later proces aan de orde komt.
Scenario 1: Markt pakt het op, dorp staat buitenspel
De vraag naar agrarische panden vanuit investeerders en projectontwikkelaars groeit — voor data-opslag, logistiek of grootschalig wonen. Eigenaren kiezen voor de hoogste bieder in plaats van een functie die bij het dorp past. De gemeente kan herbestemming via het VAB-loket faciliteren maar niet afdwingen als de eigenaar vrijwillig verkoopt aan een externe partij. Nationale regelgeving rond Natura 2000 en stikstof beperkt bovendien de bouw van nieuwe bedrijfsruimte, waardoor bestaande agrarische panden een schaarste-premie krijgen die kleinschalige herbestemming financieel onhaalbaar maakt. Resultaat: locaties verdwijnen uit het dorpsweefsel voordat de gemeenschap een alternatief heeft kunnen organiseren.
Scenario 2: Regionaal programma maakt herbestemming financieel haalbaar
Zuid-Holland lanceert een stimuleringsregeling vergelijkbaar met de Utrechtse VAB-aanpak — subsidie op sloopkosten, transformatiekosten en functieverandering — specifiek voor kleine kernen in het veenweidegebied. Gecombineerd met het bestaande Molenlanden VAB-loket ontstaat een route waarbij een lokaal initiatief voor werkruimte of ambacht ook zonder groot eigen kapitaal van de eigenaar gerealiseerd kan worden. Tegelijkertijd maakt de groeiende ZZP-markt en de behoefte aan hybride werken buiten de stad kleinschalige werkruimte op het platteland economisch interessanter dan een decennium geleden. Resultaat: herbestemming wordt voor eigenaren aantrekkelijk zonder dat Noordeloos daar als dorp actief op hoeft te sturen.